Koku Giderme Yöntemleri

Koku Kontrol Yöntemleri

Bu Kılavuzda belirtilen yöntem ve teknikler uygulayıcılara fikir verme amaç ve niteliğinde olup hukuken bağlayıcı değildir. Söz konusu bilgiler hazırlandıkları dönemin teknolojik düzeyine göre irdelenmektedirler. Değişen koşullar ve gelişen teknoloji ile birlikte bu tekniklerin uygulanmaları değişebileceği gibi, yeni uygulamalar ve teknolojiler de gündeme gelebilecektir.

Ozon bu makalede geçmemektedir ancak doğru projelendirildiğinde kendi alanında güçlü bir arıtım sağlar.

Ayrıca sitede endüstriyel mutfaklarda ve gıda sanayisinde koku giderme yöntemleri ile ilgili oldukça detaylı ürün ve çözüm önerilmektedir.

Teknik, idari, hukuki ve diğer her konuda iletişime geçiniz.

İstenmeyen kokular, kaynaklandıkları etkinliklerde kullanılan proses gereği oluşabileceği gibi, tesisin işletmesinde ortaya çıkan sorunlardan ve işletme yetersizliğinden de ortaya çıkabilir. Koku kontrol yöntemleri iki ayrı başlık altında ele alınabilir.

•  Tesis türüne göre
•  Önlem yapısına göre

Tesis türüne göre

Kötü kokuya neden olan tesis ve etkinlikler incelendiğinde, ortaya çıkan kokuların kaynaklanma nedeni ve yapısı ile birlikte bunların önlenmesinde uygulanabilecek yöntemlerin bu etkinliklerin türüne göre değişiklik gösterebileceği görülmektedir. Aşağıda koku oluşumuna en fazla neden olan etkinlikler ve buralarda uygulanabilecek önlem yöntemleri sıralanmaktadır.

Gıda Sanayi

• Proses Kontrolü: Üretimde kullanılan hammaddeler, bunların işlenişi, kapalı veya açık prosesler, çalışma sıcaklıkları ve süreleri, havalandırma koşulları v.b.,
• Depolama: Organik maddelerin, hammadde ve ürünlerin depolanma süre ve sıcaklıkları, depo yapısı v.b.,
• Absorbsiyon: Oluşan kokulu gaz ve sıvıların absorbsiyon ile arıtılması,
• Biyo-filtre: Oluşan kokulu gaz ve sıvıların biyolojik bir ortamda bakterilerce parçalanarak arıtılması,
• Oksidasyon: Oluşan kokulu gaz ve sıvıların yükseltgenerek parçalanması ve bu şekilde arıtılması.

Hayvan Çiftlikleri

Bu tesislerde çalışma şekli ve fiziksel yapı koku oluşumunu büyük ölçüde etkilemektedir. Bu açıdan koku oluşumunu önlemenin en uygun yolu bu tesisleri belirli standartlara göre kurmak ve işletmektir. Çeşitli kurum ve kuruluşlar tarafından, koku oluşumuna ağırlıkla önem veren ve bu tür tesisler için hazırlanmış olan kılavuzlar bulunmaktadır.

• VDI (Alman Mühendisler Birliği) 3471, 3472 ,
• 2001/88/EC AT Direktifi (Domuz sağlığı ile ilgili),
• Uygun ahır/ağıl koşulları ve havalandırma (DIN 18910),
• Ahırların temiz ve kuru tutulması,
• Nem tutmayan zemin kaplamaları kullanılması,
• Dışkı depolama yapısının tasarımı en az 6 aylık depolama kapasitesine sahip olmalı. Depolar sızdırmaz beton zeminli olmalı,
• Güvenlik mesafesi uygulanması: son çare olarak, belirli tesisler ile çevresindeki yerleşim yeri ve ticari etkinlikler arasında belirli uzaklıkların korunması (Almanya, İrlanda, İspanya, v.b.),
• Hollanda uygulaması: Tesisin çevredeki birimlerle olan uzaklığına göre kapasite sınırlaması getirilmesi,
• Yürütülmekte olan araştırmalar: Hayvanların beslenme rejimini değiştirerek koku emisyonunu azaltma.

Mezbaha ve Hayvansal Yan Ürünler

• Maddelerin hızlı prosese sokulması,
• Yan ürünlerin kısa süre için ve düşük sıcaklıkta depolanması,
• Yoğuşturulamayan buhar ve gazların yakılması,
• Proses suyunun proses-dışı sudan ayrılması,
• Proses/tesis havasının toplanarak yakma tesisinde yakılması,
• Koku tutucu yedek sistemler (Aktif karbon, v.b).

Mezbaha ve Hayvansal Yan Ürünler- Rendering

• Pişirme buharının yoğuşturulması,
• Yoğuşturulamayan buhar ve gazların yakılması veya biyofiltrasyonu,
• Buhar ve gazların termal oksidasyonu ve/veya biyofiltrasyonu,
• Tüm proses hattının kapatılması,
• Rendering öncesinde suyun kandan alınması (buhar koagülasyonu ile).

Balık Unu ve yağı

• Taze hammadde kullanılması,
• Proses havasının toplanarak yakılması.

Atıksu Arıtma Tesisleri

• Kapalı sistemler: Kokuya neden olan ancak proses gereği koku oluşumunun önlenemeyeceği ön durultma havuzu, anaerobik arıtma havuzu gibi ünitelerin üzerlerinin kapatılarak kokulu gazların çevreye yayılmasının önlenmesi ve toplanarak arıtılması.
• Tüm organik işletme gazlarını biyofiltreden geçirme.
• Bacalarda–flare: Oluşan kokulu gazların çeşitli durumlarda, flare bacası ile yakılması. Bu kapsamda yer flare sistemi önlenmelidir.

Tabakhaneler

• Kapalı sistemler,
• Uygun depolama,
• Stok akış kontrolü,
• Islak yıkama sistemleri ile kokulu gazların arıtılması,
• Adsorbsiyon,
• Biyo-filtreleme,
• Atık gaz insinerasyonu: kokulu gazların toplanarak yakılması.

Demir-Çelik Tesisleri

• Fırınlardan çıkan gazın arıtılması,
• Dökümde duman çıkmasının önlenmesi,
• Yıkama suyunun arıtılarak yeniden kullanılması,
• Granülasyondan çıkan dumanın yoğuşturulması.

Önlem Yapısına göre

Koku kirliliği kontrolü ve giderilmesine, temiz üretim ve kirliliğin kaynağında önlenmesi ilkelerine göre yaklaşıldığında, kokunun oluşmasını önlemenin, arıtma ya da güvenlik mesafesi uygulama gibi yöntemlerden daha etkili ve tercih edilebilir olduğu görülmektedir. Bu açıdan yaklaşıldığında, koku önleme yöntemleri önlemin yapısına göre azalan tercih sırası ile aşağıdaki gibi belirtilmektedir:

• Kaynakta önleme,
• Arıtma,
• Seyreltme,
• Etkinliğini azaltma / Maskeleme.

Kaynakta önleme

Kokunun oluşmadan önlenmesi daha ekonomik ve etkin bir yöntem olacaktır. Bu ise tesisin üretim yapısı ve işletme koşulları iyileştirilerek yapılabilir.

• Uygun hammadde kullanımı: Alternatifler arasından koku oluşumuna neden olmayacak hammaddelerin tercih edilmesi. Aradaki olası maliyet farkının arıtma maliyeti göz önünde bulundurularak değerlendirilmesi gerekmektedir.
• Uygun hammadde ve atık depolama: Depoların ve depolama koşullarının belirli standartlarda yapılması koku oluşumunu en fazla etkileyen yöntemlerdendir. Özellikle gıda ve hayvancılık ve hayvancılık sanayisinde önem kazanmaktadır.
• Proses kontrolü.
• Sızıntı ve kaçakların önlenmesi: İşlemlerin olabildiğince kapalı ortamlarda gerçekleştirilmesi, boru ve kazanlarda kaçakların önlenmesi, kokulu proses gazlarının toplanarak arıtılması. (İyi Ev İdaresi).

Arıtma: Kokulu gaz ve sıvıların koku oluşturan bileşiklerden arındırılması. Bunun için genel arıtma tekniklerinin yanında özgün tekniklerde kullanılmaktadır.

• Buhar yoğuşturma
• Adsorpsiyon
• Absorbsiyon
• Biyofiltre
• Sulu filtreleme
• Yakma
• Termal oksidasyon
• Katalitik oksidasyon
• Elektrostatik filtreleme

Yoğuşturma

Yoğuşturma, atık gazdaki çözücü buharları ya da diğer kokulu gazları, sıcaklıklarını çiğ noktalarının altına düşürerek ayırmaya yarayan bir tekniktir. Kokulu gazlarda genellikle suya doymuş gazdan yoğuşturularak ayrılan su kokulu gazlar içinde bir soğurucu görevi görmekte ve bu şekilde kokulu gaz arıtılmaktadır.

Kokulu gazlar için uygulama sınırı 100.000 koku birimi/Nm3’tür.

Adsorpsiyon

Adsorpsiyon, gaz moleküllerinin, belirli bileşikleri diğerlerine tercih eden katı yüzeylerde tutunduğu ve dolayısıyla sıvıdan ayrıldığı heterojen bir tepkimedir.

Biyofiltrasyon

Burada kokulu gaz bakteri ortamından geçirilerek gazın içerisindeki çeşitli maddelerin besin olarak bakterilerce parçalanması sağlanmaktadır. Bu tür tesislerin etkinliğinde tasarım kıstasları kadar işletme koşullarının sağlanması ve devam ettirilmesi de önem kazanmaktadır. Örneğin filtre ortamının nem ve sıcaklık durumu ile gazın ortamda kalma süresi verimi önemli ölçüde etkilemektedir.

Biyo-Yıkama

Biyo-yıkama, ıslak gaz yıkamayı biyolojik parçalamayla birleştirir. Burada yıkama suyu kokulu gaz bileşenlerini oksidize edebilecek bakteri popülasyonlarını barındırır. Bunun için, atık gaz içeriğinin yıkanabilir ve yıkanan bileşenlerin de aerobik koşullarda biyolojik olarak yıkılabilir olması gerekir.

Biyo-Damlatma

Biyo damlatma biyo yıkama ile aynı koşullarda çalışır. Biyo yıkamanın aksine, bakteri popülasyonu destek öğeleri yani bir yatak malzemesi üzerinde tutunmuşlardır. Burada, sıvı, inert maddelerden oluşan bir yataktan dolaştırılarak geçirilmektedir.

Isıl (Termal) Oksidasyon

Isıl oksidasyon, atık gaz akışı içindeki kokulu gazların, içeriğindeki karışımın hava veya oksijen ile birlikte, bir fırında, parlama noktasının üzerindeki bir sıcaklığa ısıtılması ve karbondioksit ve suya dönüşmek üzere tam yanma sağlayacak kadar yeterli bir süre yüksek sıcaklığın korunması yoluyla oksidasyon işlemidir.

Katalitik Oksidasyon

Katalitik oksitleyiciler, termal oksitleyicilere çok benzeyen bir şekilde çalışırlar. Aradaki en büyük fark, alev bölgesinden geçen gazın bir katalizör yatağından da geçmesidir. Katalizör, oksidasyon tepkimesi hızını artırarak daha düşük sıcaklıklarda gerçekleşmesini sağlar. Böylece, daha küçük oksitleyicilerin kullanımına olanak tanınır.

Çeşitli Arıtma Tekniklerinin Verimlerinin Karşılaştırılması

Teknik	Koku Önleme Verimi (%)
Yoğuşturma	60-90
Adsorpsiyon	80-95
Biyo – filtrasyon	75-95
Biyo – yıkama	70-80
Biyo – damlatma	70-97
Termal Oksidasyon	80-95
Katalitik Oksidasyon	80-95